વિદેશમાં ઘરે બનાવો કાઠિયાવાડી ભોજન: 12 વાનગીઓ જે ગામડાની યાદ અપાવે
Advertisement
બાજરીનો રોટલો, સેવ ટમેટાનું શાક, રીંગણનો ઓળો, લસણની ચટણી અને છાશ: અમેરિકા, કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયામાં રહેતા ગુજરાતી પરિવારો માટે કાઠિયાવાડી થાળીની સરળ માર્ગદર્શિકા.
Advertisement
કાઠિયાવાડી ભોજનનું નામ સાંભળતાં જ ગામડાની સાંજ યાદ આવી જાય છે. ચૂલા પર શેકાતો બાજરીનો રોટલો, તીખું સેવ ટમેટાનું શાક, લસણની લાલ ચટણી, ગોળ, માખણ અને ઠંડી છાશ. અમેરિકા, કેનેડા કે ઓસ્ટ્રેલિયામાં રહેતા ઘણા ગુજરાતી પરિવારો કહે છે કે ઢોકળા અને થેપલા તો રોજ બને છે, પણ સાચી કાઠિયાવાડી થાળીની યાદ ખૂબ આવે છે. સારી વાત એ છે કે થોડી તૈયારી સાથે આ વાનગીઓ વિદેશના રસોડામાં પણ સરળતાથી બની શકે છે. આ લેખમાં આપણે બાર જાણીતી કાઠિયાવાડી વાનગીઓ, તેની સામગ્રી ક્યાંથી મળે અને બાળકોને આ સ્વાદ સાથે કેવી રીતે જોડવા તે જોઈશું.
બાજરીનો રોટલો
કાઠિયાવાડી થાળીનો રાજા એટલે બાજરીનો રોટલો. બાજરીના લોટમાં થોડું મીઠું અને ગરમ પાણી નાખીને હાથથી મસળીને કણક બનાવવામાં આવે છે. પછી હથેળીથી થાપીને જાડો રોટલો બનાવી માટીની તાવડી કે લોખંડના તવા પર ધીમા તાપે શેકવામાં આવે છે. ઉપર ઘી કે માખણ લગાવીને ગોળ સાથે ખાવાનો સ્વાદ અદ્ભુત હોય છે. વિદેશમાં ભારતીય દુકાનોમાં બાજરીનો લોટ સરળતાથી મળે છે. શરૂઆતમાં રોટલો તૂટી જાય તો ચિંતા ન કરો, બે-ત્રણ વખતમાં હાથ બેસી જાય છે.
Advertisement
સેવ ટમેટાનું શાક
આ શાક વગર કાઠિયાવાડી ઢાબાનું મેનુ અધૂરું ગણાય. ટમેટાને રાઈ, જીરું, હિંગ, લસણ અને લાલ મરચાં સાથે સાંતળી, થોડો ગોળ નાખીને ખાટું-મીઠું-તીખું શાક બનાવવામાં આવે છે. પીરસતી વખતે ઉપર જાડી સેવ નાખવામાં આવે છે, જેથી તે કરકરી રહે. વિદેશમાં સારા લાલ ટમેટા અને ભારતીય દુકાનની જાડી સેવ સાથે આ શાક દસ-પંદર મિનિટમાં તૈયાર થઈ જાય છે.
રીંગણનો ઓળો
શિયાળામાં મોટા રીંગણને સીધા આગ પર શેકીને તેનો ઓળો બનાવવામાં આવે છે. શેકેલા રીંગણની છાલ ઉતારી, ડુંગળી, લસણ, લીલા મરચાં અને ટમેટા સાથે વઘાર કરવામાં આવે છે. વિદેશમાં ગેસ સ્ટવ ન હોય તો ઓવનમાં કે બારબેક્યુ ગ્રિલ પર રીંગણ શેકી શકાય છે. ગ્રિલ પર શેકેલા રીંગણમાં ધુમાડાનો સ્વાદ ગામડાના ચૂલા જેવો જ આવે છે.
લસણની ચટણી
લાલ મરચું, લસણ, મીઠું અને થોડું તેલ ખરલમાં કૂટીને બનતી આ ચટણી કાઠિયાવાડી થાળીનો આત્મા છે. તીખી હોવાથી થોડી જ લેવાય, પણ રોટલા સાથે તેનો સ્વાદ ભૂલાતો નથી. આ ચટણી ફ્રિજમાં બંધ ડબ્બામાં થોડા દિવસ રાખી શકાય છે.
છાશ
જમવાની સાથે મસાલાવાળી છાશ વગર કાઠિયાવાડી ભોજન પૂરું થતું નથી. દહીંમાં પાણી, મીઠું, શેકેલું જીરું અને કોથમીર નાખીને છાશ બનાવવામાં આવે છે. વિદેશમાં સાદું દહીં લઈને ઘરે આ છાશ સરળતાથી બની શકે છે.
ભરેલા રીંગણ-બટાકા
નાના રીંગણ અને બટાકામાં ચણાના લોટ, મગફળીના ભૂકા અને મસાલાનો મસાલો ભરીને ધીમા તાપે ચઢાવવામાં આવે છે. આ શાક રોટલા અને ભાખરી બંને સાથે સરસ લાગે છે.
વઘારેલી ખીચડી અને કઢી
રાત્રે હળવું જમવું હોય તો મગની દાળ અને ચોખાની વઘારેલી ખીચડી, સાથે ગુજરાતી ખાટી-મીઠી કઢી. ઠંડા દેશોના શિયાળામાં આ જોડી ઘરના બધાને ગમે છે.
ઢોકળી નું શાક
ચણાના લોટની નાની ઢોકળી બનાવી તેને મસાલેદાર ગ્રેવીમાં નાખવામાં આવે છે. જ્યારે ઘરમાં શાકભાજી ઓછા હોય ત્યારે આ શાક ઝડપથી બની જાય છે, એટલે વિદેશમાં પણ ખૂબ કામનું છે.
ગોળ અને માખણ
કાઠિયાવાડી થાળીમાં ગોળનો ટુકડો અને સફેદ માખણ જરૂર હોય છે. વિદેશમાં ભારતીય દુકાનોમાં દેશી ગોળ મળે છે, અને ઘરે ક્રીમમાંથી માખણ પણ બનાવી શકાય છે.
ડુંગળી, મરચાં અને પાપડ
કાપેલી ડુંગળી, તળેલા લીલા મરચાં અને શેકેલો પાપડ થાળીને પૂરી બનાવે છે. આ નાની વસ્તુઓથી જ ઢાબાનો અનુભવ આવે છે.
વિદેશમાં સામગ્રી ક્યાંથી મેળવવી
- બાજરીનો લોટ, ચણાનો લોટ, જાડી સેવ અને પાપડ ભારતીય દુકાનોમાં મળે છે.
- લાલ મરચું પાવડર અને હિંગ ભારત યાત્રા વખતે સારી ગુણવત્તાના લાવી શકાય.
- નાના રીંગણ એશિયન બજારોમાં સરળતાથી મળે છે.
- માટીની તાવડી ન હોય તો જાડો લોખંડનો તવો સૌથી સારો વિકલ્પ છે.
- દહીં અને માખણ ઘરે બનાવવાથી સ્વાદ વધુ દેશી આવે છે.
બાજરીની ખીચડી
શિયાળામાં કાઠિયાવાડના ઘરોમાં બાજરીની ખીચડી ખૂબ બને છે. બાજરીને આખી રાત પલાળી, મગની દાળ સાથે ધીમા તાપે પકાવવામાં આવે છે અને ઉપર ઘી રેડીને ગરમાગરમ પીરસવામાં આવે છે. વિદેશના ઠંડા દિવસોમાં આ ખીચડી શરીરને ગરમી આપે છે અને પેટ ભરેલું રાખે છે. પ્રેશર કૂકરમાં બનાવીએ તો સમય પણ ઓછો લાગે છે, અને બાળકોને ઘી અને ગોળ સાથે આ ખીચડી ખૂબ ગમે છે.
ગુંદ અને ખજૂરના લાડુ
કાઠિયાવાડી ઘરોમાં શિયાળાની શરૂઆત થતાં જ દાદીમા ગુંદ, ખજૂર, સૂકા મેવા અને ગોળમાંથી લાડુ બનાવે છે. આ લાડુ સવારે નાસ્તામાં એક ખાવાની પરંપરા છે. વિદેશમાં ભારતીય દુકાનોમાં ગુંદ અને ખજૂર સરળતાથી મળે છે, એટલે આ પરંપરા ત્યાં પણ ચાલુ રાખી શકાય છે. બાળકોને લાડુ વાળવામાં મદદ કરવા દો, તેમને ખૂબ મજા આવશે.
કાઠિયાવાડી મહેમાનગતિ
કાઠિયાવાડ તેની મહેમાનગતિ માટે જાણીતું છે. ઘરે આવેલા મહેમાનને પેટ ભરીને જમાડ્યા વગર જવા દેવામાં આવતા નથી. વિદેશમાં પણ ઘણા ગુજરાતી પરિવારો મિત્રોને કાઠિયાવાડી થાળી માટે આમંત્રણ આપે છે. બિન-ભારતીય મિત્રો માટે ચટણી ઓછી તીખી રાખો અને દરેક વાનગી વિશે નાની વાર્તા કહો, તો ભોજન યાદગાર બની જાય છે.
એક સરળ સાપ્તાહિક યોજના
સોમવારે સેવ ટમેટા અને ભાખરી, બુધવારે ખીચડી અને કઢી, શુક્રવારે ઢોકળીનું શાક અને રવિવારે આખી કાઠિયાવાડી થાળી. આ રીતે અઠવાડિયામાં થોડા દિવસ દેશી ભોજન રાખવાથી બાળકો ધીમે ધીમે આ સ્વાદથી ટેવાઈ જાય છે અને રસોઈનો ભાર પણ વધતો નથી.
બાળકોને આ સ્વાદ સાથે કેવી રીતે જોડવા
રવિવારે "કાઠિયાવાડી દિવસ" રાખો. બાળકોને રોટલો થાપવામાં મદદ કરવા દો, ભલે તે ગોળ ન બને. દાદા-દાદી સાથે વિડિયો કોલ પર તેમની ગામડાની યાદો સાંભળો. આ રીતે ભોજન માત્ર ખાવાનું નહીં, પણ પરિવારની વાર્તા બની જાય છે.
છેલ્લે
કાઠિયાવાડી ભોજન સાદું છે, પણ તેમાં માટીની સુગંધ અને મહેમાનગતિનો પ્રેમ છુપાયેલો છે. વિદેશમાં રહીને પણ થોડી મહેનતથી આ સ્વાદ આપણા ઘરમાં જીવંત રાખી શકાય છે. આ લેખ પરંપરાગત ઘરેલું રસોઈના અનુભવ પર આધારિત સામાન્ય માહિતી માટે છે. તમને કાઠિયાવાડી થાળીમાં સૌથી વધુ શું ગમે છે? નીચેના પ્રશ્નનો જવાબ આપો.
Photo credits (Wikimedia Commons): "Authentic Kathiyawadi Meal-1" by Ritik K. Gajjar, CC BY-SA 4.0; "Sev Tameta Nu Shaak" by UserWiki, CC BY-SA 4.0; "Bajri na Rotla" by Zeel Patel, CC BY-SA 4.0.